Organik olam filogenezida biologik progressga olib keladigan yo`nalishlarning ahamiyatini tushuntiring

Organik olam filogenezida biologik progress va biologik regress muhim orin tutadi. Biologik progress quyidagi belgilar bilan kozga tashlanadi: turga mansub individlar oz avlodlariga nisbatan yashovchanligi yuqori darajada bolishi hisobiga ularning soni ortadi, individlar soni ortishiga bogliq holda mazkur individlar egallagan areal kengayadi, yangi populatsiya, ular zaminida kenja turlar, turlar va boshqa sistematik guruhlar paydo boladi.Yuqorida qayd etilgan ozgarishlar biologik progressga olib keladigan
uchta yonalish: arogenez, allogenez, katagenez farq qilinadi. Arogenez (yunoncha airo yuksalish, genesis rivojlanish) organizmlarning tuzilishida yirik ozgarishlar aromorfozlarning vujudga kelishi bilan bogliq evolutsion yonalish sanaladi. Evolutsiya jarayonida tirik organizmlarda irsiy ozgaruvchanlik natijasida yangi belgilarning vujudga kelishi, mazkur belgilar vositasida organizmlar yashash muhitiga moslanishiga imkon yaratilgan.
Organizmlar umumiy tuzilishining, hayot faoliyatining yuksalishi bilan amalga oshadigan evolutsion ozgarishlar morfofiziologik yuksalish yoki aromorfoz deyiladi.Aromorfoz (yunoncha airo yuksalish, morpha shakl, namuna) yashash uchun kurashda ancha afzalliklar yaratadi va tirik organizmlarni yangi muhit sharoitida keng arealda yashashga moslanishiga zamin tayyorlaydi. Allogenez (yunoncha allos ozgacha, boshqa, genesis rivojlanish) organizmlarda tashqi muhit sharoitiga moslanish jarayonida yangi belgi-xususiyatlar asosida xususiy moslanish (idioadaptatsiya)ni vujudga keltira digan evolutsion yonalish sanaladi. Bunday moslanishlar har bir turga mansub individlarning muayyan yashash muhitiga moslanishi uchun birmuncha qulaylik tugdiradi va biologik progressga sababchi boladi. Mazkur ozgarishlar organizmlarning muayyan ekologik muhitiga moslanish imkonini berganligi sababli ekologik differensiatsiya ham deyiladi. Biologik progress bazan organizm tuzilishining soddalashuvi hisobiga ham sodir boladi. Filogenezda mazkur yonalish katagenez deb ataladi. Katagenez (kata tuban tomonga harakat, genesis rivojlanish) organizm tuzilishini umumiy soddalashuviga umumiy degeneratsiyaga olib keladigan evolutsion yonalish. Umumiy degeneratsiya, yani morfofiziologik regress organizm faol hayot kechirishi uchun zarur bolgan organlar sistemasining soddalashuviga yoki yoqolishiga olib keladi. Umumiy degeneratsiya biologik progressga yollovchi yonalish sifatida organizmlarning faol, harakatchan hayot kechirishdan passiv, kamharakat hayot kechirishga otishi (parazit va otroq hayot kechirishi) bilan bogliq holda sodir boladi. Umumiy degeneratsiya oz ahamiyatini yoqotgan organlarning tabiiy ravishda yoqolishiga olib keladi va shu bilan birga organizmning energiya zaxirasidan kerakli maqsadlarda foydalanish imkoniyatini kengaytiradi. Umumiy degeneratsiya organizmlar tuzilishini soddalashtirsa ham, ularning serpushtligi va yashash muhitiga moslashganligi sababli kop sonli bolishi, arealining kengayishi, yangi sistematik guruhlarning paydo bolishiga, yani biologik progessga olib keladi.

1 2 3

: Biologiya fanidan imtixon savollariga javoblar 11 sinf
: 11

"Test-Uz.Ru" 2014-2024. , ,

|