O`simlik va hayvonlarning suv muhitiga moslashlari nimalarda namoyon bo`ladi? Misollar keltiring.

Yer yuzida eng keng tarqalgan yashash muhiti bolib, okeanlar, kontinentlarning suv havzalari va yerosti suvlarini oz ichiga oladi. Suv muhitida yashovchi organizmlar gidrobiontlar (yunoncha hydor suv, bios hayot) deyiladi.Yashash muhiti sifatida suv bir qancha xususiyatlarga ega. Suv yuqori zichlik, shaffoflik, katta issiqlik sigimi va issiqlik otkazuvchanlik, muzlaganda kengayish kabi xususiyatlar bilan bir qatorda, kislorod miqdorining nisbatan kamligi, yoruglikni kam otkazishi bilan ham xarakterlanadi. Suv harakatchan, yani oquvchan muhit. Uning harakatlanishi natijasida suv muhitida yashaydigan organizmlar kislorod va oziq moddalar bilan taminlanadi. Suv havzasining barcha qismi boylab harorat deyarli bir xil taqsimlanadi. Shor suvlarda faqat suvotlar uchraydi. Bu osimliklar yoruglik tanqisligiga qoshimcha
pigmentlar hosil qilish bilan moslashadi. Ular turli chuqurlikda yashashga moslashgan: suv havzalarining sayoz qismlarida yashil suvotlar, chuqurroq qatlamlarida qongir suvotlar, eng chuqur qismida qizil suvotlar uchraydi.
Suv muhitida osadigan yuksak osimliklar gidrofitlar (yunoncha hydor suv, phyton osimlik) deyiladi. Suvda osadigan yuksak osimliklarda mexanik toqima, otkazuvchi toqima va ildiz tizimi kuchsiz rivojlangan, ildizlarida tukchalar bolmaydi. Bazi osimliklarda ildiz bolmaydi (elodeya), yoki ildiz faqat substratga birikish vazifasinigina bajaradi (qoga, oqbarg). Suvda kislorod miqdorining tanqisligiga moslashish mexanizmi sifatida osimlik organlarida havo bilan tolgan toqima aerenxima rivojlangan.
Barg yaproqlari yupqa, bazi osimliklar (suv nilufari, suv yongogi) barglarining shakli havo va suv muhitida joylashganiga qarab farq qiladi. Suv osimliklarining chang donachalari, mevasi va uruglari suv otkazmaydigan qobiq bilan qoplangan va suv yordamida tarqaladi. Hayvonlarning suv muhitiga moslanishlari. Suv muhitining hayvonot dunyosi osimliklar dunyosiga nisbatan boy. Suv muhitida yashovchi organizmlar quyidagi ekologik guruhlarga ajratiladi: plankton, nekton, bentos. Bu guruhlar morfologik, fiziologik va etologik moslanishlari bilan farq qiladi. Plankton(yunoncha planktos sayyor, kochib yuruvchi) suv qarida yashovchi, mustaqil harakatlana olmaydigan va suv oqimi bilan kochib yuruvchi organizmlar hisoblanadi. Ularga sodda hayvonlar, boshliqichlilar, mayda qisqichbaqasimonlar, baliq tuxumlari va chavoqlari misol boladi. Bu organizmlarda suv qarida sayyor harakatlanishni maxsus moslamalar: uzun osimtalar, gazli va yogli kiritmalar taminlaydi.
Nekton (yunoncha nektos suzuvchi) suvda faol harakatlanadigan, suv oqimiga qarshilik korsata oladigan, katta masofalarni suzib ota oladigan organizmlardir. Ularga boshoyoqli molluskalar, baliqlar,
kitsimonlar, kurakoyoqlilar misol boladi. Bu hayvonlarda evolutsiya jarayonida suvda faol harakatlanish va suv qarshiligini yengish uchun bir qancha moslanishlar vujudga kelgan. Muskullarning kuchli rivojlanganligi, tanasining suyri shaklda bolishi, terining tangachalar bilan qoplanganligi va shilimshiq modda ajratishi, suzgich va kurakoyoqlarning mavjudligi shunday moslanishlardan hisoblanadi. Bentos (yunoncha benthos chuqurlik) suv tubida yoki suv tubidagi qum orasida yashovchi organizmlar. Bentos organizmlarda suzuvchanlikni ka may tiruvchi moslanishlar, masalan, chiganoq (molluskalar), xitin qobiq (qisqichbaqa, krab, omar, langustlar), suv tubiga yopishuvchi moslamalar (zuluk lar sorgichlari) mavjud. Skat, kambala baliqlarining tanasi yassilashgan bolsa, lansetnik va otroq dengiz halqali chuvalchanglari qumga komilib oladi.

1 2 3

: 245
: Biologiya fanidan imtixon savollariga javoblar 11 sinf, O'zbekiston 2022
: 6






"Test-Uz.Ru" 2014-2023. , ,

|